Zagrożenia, jakie niesie za sobą złamanie zasad utylizacji odpadów medycznych

Odpady medyczne nie są zwykłym odpadem komunalnym. Zgodnie z definicją przywoływaną przez Główny Inspektorat Sanitarny powstają one w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w medycynie.

Złamanie zasad ich klasyfikacji, gromadzenia, magazynowania, transportu wewnętrznego lub przekazania do unieszkodliwiania tworzy więc ryzyko sanitarne, organizacyjne, prawne i środowiskowe.

Najważniejsze skutki złamania zasad postępowania z odpadami medycznymi

Nieprawidłowe postępowanie zaczyna się często od pozornie drobnego błędu – odpady trafiają do niewłaściwego worka, pojemnik nie ma pełnej etykiety, worek zostaje zamknięty zbyt późno albo odpady są przechowywane poza dopuszczalnymi warunkami. W przypadku odpadów medycznych takie uchybienia mają konsekwencje dalej niż tylko w dokumentacji.

1. Ryzyko zakażenia ludzi i skażenia powierzchni. Odpady zakaźne mogą zawierać drobnoustroje chorobotwórcze, ich toksyny lub inne formy zdolne do przenoszenia materiału genetycznego. Błąd w segregacji zwiększa ryzyko kontaktu personelu, pacjentów lub osób obsługujących odpady z materiałem potencjalnie zakaźnym.
2. Utrata kontroli nad ścieżką odpadu. Brak właściwego kodu, danych wytwórcy i dat na worku albo pojemniku utrudnia identyfikację odpadu oraz ocenę, czy został przekazany we właściwym czasie i do właściwego procesu.
3. Naruszenie wymagań sanitarnych. Państwowa Inspekcja Sanitarna ocenia prawidłowość postępowania z odpadami medycznymi na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r.
4. Ryzyko nielegalnego lub niewłaściwego zagospodarowania. BDO wspiera kontrolę rynku gospodarki odpadami, w tym weryfikację zakresu i legalności działalności podmiotów odbierających, transportujących lub przetwarzających odpady.

Które zasady postępowania z odpadami są najczęściej naruszane?

Błędna klasyfikacja odpadu już w miejscu powstawania

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy odpad zostaje zakwalifikowany nie według faktycznego kontaktu z materiałem biologicznym lub substancją niebezpieczną, lecz według wyglądu. Ten sam materiał może wymagać innego kodu, jeśli był użyty do zebrania krwi, materiału biologicznego albo odczynnika chemicznego. Dlatego klasyfikacja powinna wynikać z okoliczności powstania odpadu, a nie z samej nazwy przedmiotu.

Nieprawidłowe worki, pojemniki i oznakowanie

Worki i pojemniki muszą od początku użytkowania pozwalać na identyfikację rodzaju odpadu. W praktyce oznacza to m.in. właściwy kolor, kod odpadu, dane wytwórcy oraz datę i godzinę otwarcia i zamknięcia. Przy odpadach wysoce zakaźnych wymagane jest dodatkowe oznaczenie zagrożenia biologicznego i komunikat „MATERIAŁ ZAKAŹNY DLA LUDZI”.

Przechowywanie poza dopuszczalnym czasem lub temperaturą

Rozporządzenie Ministra Zdrowia określa limity gromadzenia w miejscu powstawania oraz zasady wstępnego magazynowania. Przekroczenie czasu lub niewłaściwa temperatura zwiększają ryzyko biologiczne i utrudniają zachowanie bezpieczeństwa sanitarnego. Dla odpadów wysoce zakaźnych czas gromadzenia jest szczególnie krótki, dlatego procedura odbioru musi być zaplanowana z wyprzedzeniem.

Konsekwencje dla placówki: kontrola, ewidencja i odpowiedzialność organizacyjna

Naruszenia w gospodarce odpadami zwykle ujawniają się w trzech miejscach: podczas kontroli sanitarnej, w dokumentacji odpadowej oraz przy weryfikacji kontrahenta odbierającego odpady. Rejestr BDO umożliwia sprawdzenie zakresu i legalności działalności podmiotów gospodarujących odpadami, a moduły ewidencji i sprawozdawczości ograniczają ryzyko nieprawidłowego przekazywania odpadów.

Dobra procedura powinna więc obejmować nie tylko zakup worków i pojemników, ale też jednoznaczny podział odpowiedzialności: kto klasyfikuje odpad, kto zamyka pojemnik, kto uzupełnia oznakowanie, kto kontroluje czas gromadzenia i kto weryfikuje odbiorcę w BDO.

Właściwe postępowanie z odpadami medycznymi to nie tylko obowiązek formalny, ale przede wszystkim element ochrony zdrowia ludzi i środowiska. Dlatego warto zwracać uwagę na dobre praktyki związane z klasyfikacją, segregacją, oznakowaniem i zabezpieczaniem tego typu odpadów już na etapie ich powstawania. Temu służy m.in. kampania edukacyjna „Bezpieczny Odpad”, zainicjowana przez EMKA, której celem jest zwiększanie świadomości placówek medycznych oraz wspieranie ich w odpowiedzialnym gospodarowaniu odpadami medycznymi. W ramach kampanii można zapoznać się z praktycznymi materiałami dotyczącymi bezpiecznego segregowania i zabezpieczania odpadów, a także z zasadami, które pomagają ograniczać ryzyko dla personelu, pacjentów, firm odbierających odpady oraz środowiska.

Jak ograniczyć ryzyko złamania zasad utylizacji odpadów?

• Ustal krótką instrukcję klasyfikowania odpadów w każdym miejscu ich powstawania.
• Stosuj kolorystykę worków i pojemników zgodną z kategorią odpadu: czerwony dla zakaźnych, żółty dla niebezpiecznych innych niż zakaźne, inny kolor dla pozostałych.
• Etykietuj worek lub pojemnik już od momentu wrzucenia pierwszego odpadu, nie dopiero przed odbiorem.
• Kontroluj czas gromadzenia i warunki magazynowania, zwłaszcza przy odpadach zakaźnych i wysoce zakaźnych.
• Weryfikuj odbiorcę i zakres jego działalności w rejestrze BDO.
• Oddziel szkolenie personelu od samej procedury: procedura ma być dostępna, ale personel musi rozumieć, dlaczego jej naruszenie jest niebezpieczne.

FAQ

Źródła

1. GIS odpady medyczne: https://www.gov.pl/web/gis/odpady-medyczne
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r.: https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/1975/ogl
3. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 26 listopada 2021 r.: https://eli.gov.pl/eli/DU/2021/2245/ogl
4. Rejestr BDO – Ministerstwo Klimatu i Środowiska:https://www.gov.pl/web/klimat/rejestr-bdo
5. Zasady właściwej klasyfikacjiodpadów medycznych – Gov.pl/PIS: https://www.gov.pl/attachment/88c74d50-6662-456c-90ac-3f9d57248830

Powiązane wpisy