Szkodliwość odpadów medycznych wynika z ich pochodzenia i właściwości. Mogą zawierać materiał biologiczny, drobnoustroje chorobotwórcze, substancje chemiczne, leki cytotoksyczne lub elementy ostre.
Nie każdy odpad medyczny jest odpadem niebezpiecznym, ale każdy wymaga klasyfikacji w miejscu powstawania, ponieważ dopiero kod odpadu i jego kategoria określają dalszy sposób postępowania.
Od czego zależy szkodliwość odpadów medycznych?
Szkodliwość odpadu zależy od tego, czy powstał w kontakcie z materiałem biologicznym, substancją chemiczną, lekiem cytotoksycznym lub innym źródłem zagrożenia. W praktyce o ryzyku nie decyduje sam przedmiot, lecz jego użycie. Opatrunek, ręcznik jednorazowy czy pojemnik mogą mieć inną kwalifikację, jeżeli miały kontakt z krwią, materiałem zakaźnym albo odczynnikiem chemicznym.
Zagrożenie biologiczne
Najbardziej typowy mechanizm szkodliwości to możliwość przeniesienia czynnika biologicznego. Odpady o kodzie 18 01 03* obejmują odpady zawierające żywe drobnoustroje chorobotwórcze, ich toksyny albo inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy, że wywołują choroby u ludzi lub zwierząt.
Zagrożenie chemiczne
Część odpadów medycznych nie jest zakaźna, ale pozostaje niebezpieczna ze względu na substancje chemiczne. Dotyczy to m.in. chemikaliów i odczynników zawierających substancje niebezpieczne, klasyfikowanych pod kodem 18 01 06*. Ryzyko polega na kontakcie skóry, błon śluzowych lub środowiska pracy z substancją, której nie wolno traktować jak zwykłego odpadu.
Zagrożenie cytotoksyczne i cytostatyczne
Leki cytotoksyczne i cytostatyczne mają osobny kod 18 01 08* i należą do odpadów niebezpiecznych innych niż zakaźne. Wymagają szczególnej ostrożności, ponieważ zagrożenie nie wynika z zakaźności, lecz z właściwości substancji czynnej i możliwości narażenia osób mających kontakt z odpadem.
Dlaczego nie każdy odpad z placówki medycznej jest tak samo groźny?
Katalog odpadów rozdziela odpady medyczne na podgrupę 18 01 i przypisuje im kody. Gwiazdka przy kodzie oznacza odpady niebezpieczne, z zastrzeżeniem przepisów ustawy o odpadach. Oznacza to, że prawidłowe rozróżnienie odpadu zakaźnego, niebezpiecznego innego niż zakaźny oraz innego niż niebezpieczny ma bezpośredni wpływ na kolor pojemnika, oznakowanie, czas gromadzenia, warunki magazynowania i sposób unieszkodliwienia.
- Odpady zakaźne. Obejmują m.in. kody 18 01 02*, 18 01 03*, 18 01 80* i 18 01 82*. Ich ryzyko wynika głównie z możliwości przenoszenia czynników chorobotwórczych.
- Odpady niebezpieczne inne niż zakaźne. Obejmują m.in. 18 01 06*, 18 01 08* i 18 01 10*. Ryzyko wynika z właściwości chemicznych, cytotoksycznych lub innych niebezpiecznych cech.
- Odpady inne niż niebezpieczne. Obejmują m.in. 18 01 01, 18 01 04, 18 01 07, 18 01 09 i 18 01 81. Nadal wymagają właściwego gromadzenia, ale nie są oznaczone gwiazdką jako niebezpieczne.
Jak kontakt z odpadem medycznym może narażać personel i pacjentów?
Do narażenia dochodzi najczęściej wtedy, gdy odpady są źle posegregowane, worek lub pojemnik jest przepełniony, brakuje oznakowania albo odpad pozostaje zbyt długo w miejscu powstawania. Właściwa klasyfikacja oraz prawidłowe warunki gromadzenia, transportu wewnętrznego i wstępnego przechowywania ograniczają ryzyko rozprzestrzeniania się zakażeń w obiektach służby zdrowia.
Znaczenie ma także sposób używania worków. Worki jednorazowego użycia powinny być umieszczane na stelażach lub w sztywnych pojemnikach tak, aby ograniczyć ryzyko zakażenia osób mających kontakt z workiem albo pojemnikiem. W praktyce ważne są również rozwiązania bezdotykowe, np. pojemniki otwierane mechanizmem pedałowym.
Jak prawidłowe postępowanie zmniejsza szkodliwość odpadów?
Odpadu medycznego nie da się „unieszkodliwić” samym opisaniem go etykietą. Etykieta, kolor worka i kod odpadu są jednak pierwszym elementem kontroli ryzyka: informują personel i odbiorcę, jaki rodzaj odpadu znajduje się w opakowaniu i jakie zasady mają zastosowanie.
Szkodliwość odpadów medycznych a środowisko
Szkodliwość odpadów medycznych nie kończy się na pomieszczeniu zabiegowym. Jeżeli odpady zakaźne albo chemicznie niebezpieczne trafią do niewłaściwego strumienia, mogą obciążać system gospodarki odpadami i stwarzać zagrożenie dla osób pracujących poza placówką medyczną. Dlatego GIS wskazuje szczególne ograniczenia dla zakaźnych odpadów medycznych, w tym zakaz składowania ich na składowisku oraz wymóg termicznego przekształcania w spalarniach odpadów niebezpiecznych.
FAQ
Nie. Część odpadów jest zakaźna, część niebezpieczna ze względu na substancje chemiczne lub leki cytotoksyczne, a część jest inna niż niebezpieczna. Właściwa kwalifikacja decyduje o poziomie ryzyka i sposobie postępowania.
Gwiazdka przy kodzie w katalogu odpadów oznacza odpad niebezpieczny, chyba że zastosowanie mają szczególne przepisy ustawy o odpadach.
Źródła
- GIS odpady medyczne: https://www.gov.pl/web/gis/odpady-medyczne
- Klasyfikacja odpadów medycznych – Gov.pl/PIS: https://www.gov.pl/attachment/1ae7104d-f2a8-4994-827d-b1386412137e
- Zasady właściwej klasyfikacji odpadów medycznych – Gov.pl/PIS: https://www.gov.pl/attachment/88c74d50-6662-456c-90ac-3f9d57248830
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r.: https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/1975/ogl
