Jesienna apteczka pod kontrolą – czas na porządki. Co zrobić z przeterminowanymi i niepotrzebnymi lekami?
Niektóre leki leżą w domowej apteczce przez miesiące, a czasem nawet lata. Jedne straciły ważność, inne nie zostały wykorzystane przed zakończeniem leczenia. Zdarza się też, że lekarz zmienia dawkowanie, zaleca inny preparat albo podejmuje decyzję o zakończeniu terapii. W szafce zostają wtedy niewykorzystane tabletki, syropy i maści. Przeterminowanych leków nie wolno wyrzucać do odpadów zmieszanych, ani wylewać do zlewu lub toalety. Można je oddać w wybranej aptece, PSZOK-u albo Lekomacie. Takie urządzenia działają między innymi w Redzikowie i Miastkowie, a niedawno pojawiły się także w Ustce, Żyrardowie i Wiźnie.
Leki trafiają do domowych apteczek z różnych powodów. Po zakończonej terapii często pozostają niewykorzystane tabletki czy syropy, lekarz może zmienić preparat lub sposób dawkowania, a zakupione wcześniej opakowania tracą ważność, zanim zdążymy je zużyć. Nie zawsze pamiętamy też, kiedy dany lek został otwarty i jak długo można go bezpiecznie stosować.
Jedna e-recepta, różne apteki
Do tej pory po wykupieniu pierwszego opakowania danego leku kolejne trzeba było odbierać w tej samej aptece. Obecnie receptę można kontynuować w innej placówce, jeśli apteki korzystają ze wspólnego systemu. Rozwiązanie może być przydatne m.in. podczas wyjazdu, przeprowadzki lub czasowej niedostępności leku. Kolejne opakowania można dzięki temu kupować w miarę potrzeb, bez gromadzenia większego zapasu w domu.
Nie do kosza i nie do kanalizacji
Leków po terminie ważności nie należy wyrzucać razem z odpadami zmieszanymi. Nie wolno też wylewać syropów, kropli ani innych płynnych produktów leczniczych do zlewu lub toalety.
– Preparaty, które straciły ważność lub nie są już potrzebne, nie powinny trafiać ani do zwykłego kosza, ani do kanalizacji. Wylane czy wrzucone do zlewu lub toalety trafiają do ścieków, a tradycyjne oczyszczalnie nie są przystosowane do pełnego usuwania zawartych w nich substancji czynnych. Po wyrzuceniu do odpadów zmieszanych pozostałości leków mogą przedostać się do środowiska, na przykład wraz z odciekami ze składowisk. Pozostałości substancji czynnych w wodzie i glebie mogą wpływać na żyjące w nich organizmy. Systematyczny przegląd domowej apteczki pozwala mieć pod ręką leki pierwszej potrzeby z aktualnym terminem ważności. Przeterminowane lub niepotrzebne preparaty przyjmują także Lekomaty działające m.in. w Redzikowie, Miastkowie, Ustce, Żyrardowie i Wiźnie – mówi Małgorzata Rdest, wiceprezes EMKA S.A.
Warunki przechowywania leków mają znaczenie
Sposób przechowywania wpływa na to, czy lek nadal nadaje się do użycia. Wysoka temperatura, wilgoć i bezpośrednie światło słoneczne mogą wpłynąć na właściwości preparatu jeszcze przed upływem terminu ważności. Leki najlepiej przechowywać w oryginalnych opakowaniach, zgodnie z informacjami podanymi na opakowaniu lub w ulotce. Łazienka i kuchnia zwykle nie są odpowiednimi miejscami ze względu na zmiany temperatury i podwyższoną wilgotność. Domową apteczkę trzeba także zabezpieczyć przed dostępem dzieci.
Od domowej apteczki do odpowiedniego punktu zbiórki
Przeterminowane leki można oddać w wybranych aptekach, Punktach Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK-ach) lub Lekomatach.
Choć przepisy nakładają na gminy obowiązek zapewnienia mieszkańcom możliwości oddawania przeterminowanych leków, dostępność takich punktów może być dla części osób ograniczona. PSZOK-i działają w określonych godzinach i nie zawsze znajdują się w pobliżu miejsca zamieszkania, a nie każda apteka prowadzi zbiórkę niepotrzebnych leków – takie rozwiązania są najczęściej organizowane we współpracy z gminami. Uzupełnieniem istniejącej sieci punktów zbiórki mogą być Lekomaty, które pozwalają oddać leki w łatwo dostępnym miejscu. Lekomaty to całodobowe urządzenia przeznaczone do zbiórki przeterminowanych leków oraz wybranych odpadów powstających podczas domowego leczenia. Obsługa urządzenia odbywa się za pomocą bezpłatnej aplikacji. Po jej pobraniu i rejestracji użytkownik wybiera rodzaj oddawanych odpadów, a Lekomat wydaje właściwy pojemnik.
Biały pojemnik służy do zbiórki przeterminowanych leków. Czerwony jest przeznaczony na igły i strzykawki, zużyte opatrunki i gaziki, wstrzykiwacze insulinowe oraz paski i sensory do mierzenia poziomu glukozy. Pojemnik należy zabrać do domu, napełnić, zamknąć zgodnie z instrukcją, a następnie zwrócić do Lekomatu. Zebrane odpady są później przekazywane do kontrolowanego unieszkodliwienia.
– Lekomaty są rozwiązaniem pilotażowym rozwijanym w kolejnych miejscowościach. Uzupełniają zbiórkę prowadzoną przez apteki i PSZOK-i, a mieszkańcy mogą korzystać z nich o dowolnej porze. Jeśli w pobliżu nie ma takiego urządzenia, przeterminowane leki należy oddać do PSZOK-u lub wybranej apteki. Najważniejsze, żeby nie trafiły do odpadów zmieszanych ani kanalizacji – mówi Małgorzata Rdest, wiceprezes EMKA S.A.
Porządkując domową apteczkę, warto od razu oddzielić leki przeterminowane lub niewykorzystane. Następnie można je oddać w wybranej aptece, PSZOK-u lub Lekomacie, zależnie od tego, która z tych możliwości jest dostępna w danej miejscowości.
